Asil Yarışçı CAMBRIA, Osmanlı’nın Jet Sosyetesi tarafından İzmir yakınlarında Çeşme Ilıca’ya götürülerek Gezi Teknesi’ne dönüştürüldü. Adı artık Lillias’dı.
1928 yılı yapımı J class bu muhteşem yarış teknesinin dizaynı İskoçya’daki William Fife and Sons tarafından Britanyalı basın kralı Baron Sir William Berry için yapıldı. CAMBRIA halen bugüne kadar yapılmış en büyük Fife stili Big Cutter yelkenli teknesi olma unvanını koruduğuna inanılıyor.
1928’de İskoçya’da ilk katıldığı yarışlardan itibaren 2 birincilik, 6 ikincilik ve 5 üçüncülük almıştı. Ancak rakiplerine göre olağanüstü uzun direği ve mahmuzu nedeniyle yarışlar sırasında sürekli cezalar aldı. Bu nedenle sahibi 1930 yılında yarışlardan teknesini çekti. 1932 yılına kadar tekne yarışmadı. 1933 yılında Marsilya’ya çekilerek dış görünüşünde ve iç dizaynında kısmi restorasyon yapılarak yarış sınıfından gezi sınıfına dönüştürüldü. CAMBRIA 1934 yılında da ikinci sahibine, yani Sir Robert Mc Alpine’e satıldı. Bugün Britanya’nın en büyük inşaat şirketlerinden biri olan Sir Robert Mc Alpine & Sons şirketinin kurucusu olan Sir Alpine, teknenin adını Lillias olarak değiştirdi ve motorlarını Fransız Berliet ile yeniledi.
Ancak Sir Alpine de bir yıl sonra vefat edince tekne 1936 yılında Harold F. Giraud tarafından satın alınarak Ilıca koyuna demirlendi. Tekne bu yıldan sonra gezi teknesi olarak hizmet vermeye başladı ve başta Kos adası olmak üzere Ege adaları arasında keyifli seferlere sahne oldu. Mustafa Kemal Atatürk de Çeşme’ye gelerek tekneye misafir olmuştu.
Alain Giraud’un anlattıklarına bir göz atalım tekrar:
“Celâl Bayar’ın yelkenli küçük bir yatı vardı. Büyükbabamın da 41 metre uzunluğunda 1928 imalatı büyük bir yelkenlisi vardı. Bu tekne ile Ege ve Akdeniz adalarını gezerdi. Bu yelkenli, Amerika ile İngiltere arasında 120 yıl önce yapılan ‘Atlantic Cup’ yarışı dolayısıyla imal edilmişti. Her yıl düzenlenen bu kupayı İngilizler Amerikalılardan almak istiyordu. Yarış, New York Club ile İngiltere’nin Kraliyet Yelken Kulübü arasında yapılıyordu. Lipton bu kupayı geri almayı kafasına koymuştu. Bu dönemde yarış için yelkenli yat imali, mali bakımdan oldukça güçtü. Maliyeti düşürmek için bunlardan birkaç tane yapılırdı. Bunlardan bir tanesini büyükbabam ikinci el olarak aldı. Güvertesi ‘teak’ adlı bir uzakdoğu ağacından yapılmıştı. Güvertesi her gün kalın fırçalarla fırçalanırdı. Bakımı masraflı olduğundan, babam atçı olduğu ve yata bakamaz hale geldiğinden 1960’da Avustralya’ya satılmıştı. Tekne halen duruyor. 2-3 sene önce İzmir’e geldi. Atatürk’e bir gemi aramaya başladıklarında kendisine buharlı mı yelkenli bir tekne istediklerini sormuşlar; o da ‘ben karacıyım, farkı nedir bir görelim’ demiş. Atatürk bizim tekneyi görmeye geldi. Onu Sedat Evliyazade getirmişti. Yanlarında İş Bankası’nda kariyer yapmış Cemil Atalay da vardı. Yat, Ilıca körfezinin ortasında demirliydi. En az beş metre derinlikte demirlemesi gerekiyordu. Atatürk bir motor ile yata götürüldü. Yatı gezen Atatürk için bu yatın içi çok dardı. Bir devlet adamının yanındakilerin kalması ve davetlerin düzenlenmesi için oldukça dardı. Sonuçta tekneyi almayı uygun görmediler.”
Tekne 1962 yılına kadar Giraud’larda kaldı. 1935’ten satılana kadar Lillias’ın güvertesinde Fransız bayrağı dalgalandı. Bu muhteşem tekne Giraud’lara geçince yatçılık camiasında aşağıdaki sözlerle karşılanmıştı:
“1936’da yat H.F. Giraud tarafından satın alındı ve Türkiye’ye götürüldü. Asil Yarışçı, Osmanlı’nın Jet Sosyetesi tarafından Doğu Akdeniz kenti İzmir yakınlarında Çeşme Ilıca’ya uzun bir yelken seyriyle götürülerek Gezi Teknesi’ne dönüştürüldü.”
Yat 1962 yılında Belçika’nın İzmir konsolosu Andre J.M. Verbeke’ye satıldı. Verbeke teknenin adını tekrar Cambria’ya çevirdi. Verbeke, satış öncesi Lillias’ın kaptanı Doxis Tzonis’e, kendisinin ve 7 kişilik mürettebatının da teknede görev yapmayı sürdürecekleri konusunda güvence vermişti.
Kapıdağ Yarımadası’nın Katatopos köyünde dünyaya gelen Kaptan Doxis Tzonis daha sonra Kos adasına taşınmış ve Lillias’ın Kos limanında bağlı kaldığı yıllar boyunca tekneye gözü gibi bakmıştı. “Ancak Andre J.M. Verbeke, Kaptan Doxis’e verdiği sözü hiçbir zaman tutmayacaktı” diye anlatıyor kaptanın torunu Doxis Milidakis. 1960’tan 1964’e kadar Kaptan Doxis, Monaco’da Marita isimli yatta kaptanlık yaptı. 1964 ile 1977 arasında da Thaleia of D. Lemos isimli yatta, Atina’daki Vouliagmeni marinasında son görevini sürdürecekti.
Torunu, dedesinin Lillias’ta kaptanlık yaptığı dönemden sonra Yunanistan’a döner dönmez “Lillias ateş ve batışı getirdi” sözlerini aktarıyor anılarında.
Tekne Kos adasına demirledikten birkaç yıl sonra 2. Dünya Savaşı başlamıştı. Ada İtalyanlar tarafından işgal edilince Giraud tarafından tekrar Ilıca’ya getirilmişti. 1944 yılına kadar Ilıca’da demirli kaldı. Daha sonra Kos adasına tekrar getirilen Lillias burada bakıma alındı. Sonradan Pire limanına götürülen yatın kaplamaları Oregon ağaçlarıyla değiştirildi. Maliyet 7.000.000 Yunan Drahmisi tutmuştu.
1949 yılında da Yunanistan’ın Fairline tersanesinde 4 silindirli motoru, 6 silindirli Glenifer DC6 ile değiştirildi. Bu değişim de 2942 İngiliz Sterlini’ne mal olmuştu.
Lillias mürettebat listesi şöyleydi:
- Kaptan Tzonis Doxis
- Makinist Manolas Emmanuel
- Denizci Misemikes George
- Denizci Theodosiou Sotiris
- Denizci Diogantzis Alexandros
- Denizci Noufrios Thomas
- Aşçı Mourikis Ioannis
- Servis Stamis Stamatis
CAMBRIA’nın daha sonraki sahipleri de şunlar olacaktı:
- 1964 — Georges Plouvier, Pire
- 1973 — Amerikalı Michael Sears
- 1986 — Yeni Zelandalı restoratör Charlie Whitcombe
- 1995 — Denis O’Neil / John David, Sydney
- 2001 — John David
- 2004 — Cambria Yacht Ltd, Akdeniz
Cambria teknik bilgileri:
- Tip: Bermuda kesimli cutter, her biri kendi motoruna bağlı iki pervane
- Tam boy: 135 ft (41,15 m)
- Su hattında boy: 80 ft (24,30 m)
- Su çekimi: 14 ft (4,25 m)
- 1928’de denize indirildi
- 1994/95’te Avustralya’da Norman Wright Shipwrights tarafından, America’s Cup yarışçısı Iain Murray yönetiminde kapsamlı restorasyon
- 2001’de Cowes, İngiltere’de Spencer Rigging tarafından tam donanım yenilemesi
- Dizayn: William Fife & Son, İskoçya
- Gövde: Honduras maunu kaplama, epoksi işlemeli çelik kaburgalar, fiberglas kaplama, tik güverte
